Lekcja 1 · poziom A1

Hello! I'm Grzesiek

Lipiec, samolot z Warszawy do Londynu. Rodzina Kaczmarków z Łodzi leci na pierwsze w życiu wakacje w Wielkiej Brytanii. Beata ma plan na każdy dzień (wydrukowany, w koszulce), Zuzia ma słuchawki i angielski z seriali, Hania ma pluszowego corgi Biszkopta, a Grzesiek ma odwagę — i angielski ze szkoły sprzed trzydziestu lat. Obok niego siedzi rudowłosa pani z przewodnikiem po Londynie. Grzesiek postanawia ją zagadać. Po tej lekcji Ty też zagadasz: przywitasz się, przedstawisz, powiesz, skąd jesteś — i nie pomylisz Szkotki z Angielką.

0 z 11 ćwiczeń
Kabina samolotu. Grzesiek z dumą trzyma kubek herbaty z dużym plastrem cytryny, a siedząca obok rudowłosa Fiona w szkockim szaliku patrzy na niego z przerażeniem. Stewardesa unosi dzbanuszek z mlekiem. Rząd dalej Zuzia zasłania twarz dłonią, Beata unosi brew, a Hania tuli pluszowego corgi.
„Tea, please. With lemon.” Fiona: „Oh, Greg… We need to talk.”

Zanim zaczniemy: jak brzmi brytyjski angielski

W tym kursie uczysz się angielszczyzny brytyjskiej — takiej, jaką usłyszysz w Londynie, Edynburgu i Dublinie. Każde słowo i zdanie po angielsku możesz kliknąć i posłuchać lektora. Angielska pisownia rzadko mówi, jak czytać, więc przy każdym haśle stoi też wymowa w nawiasach kwadratowych. Na start cztery rzeczy, po których Brytyjczyk od razu słyszy Polaka:

CoNa czym polegaPosłuchaj
brak „r” po samogłosceW brytyjskim angielskim „r” na końcu słowa i przed spółgłoską milknie, a samogłoska się wydłuża: [kɑː], [ˈwɔːtə]. Polak wymawia wyraźne „r” — i od razu słychać obcy akcent.car, water, morning
th: [θ] i [ð]Dźwięków, których polski nie ma. Czubek języka lekko między zębami i dmuchasz — bez głosu [θ], z głosem [ð]. Nie „f”, nie „s”, nie „d”.thanks, this, the
ściszone sylabySylaby bez akcentu „zjadają się” do krótkiego, niewyraźnego [ə]. Wymawianie każdej sylaby równo i wyraźnie brzmi obco.Poland, England, teacher
dźwięczna końcówkaPolak ubezdźwięcznia końcówki („chleb” czyta jak „chlep”). Po angielsku „d” na końcu zostaje „d”, a „z” zostaje „z”.good, please, cheers

Wymowa: Najczęstsze słowo języka angielskiego to the — i zaczyna się od [ð], tego z głosem. To samo [ð] masz w this [ðɪs], that [ðæt] i they [ðeɪ]. Bez głosu, [θ], wymawiasz thank you [ˈθæŋk juː] i thanks [θæŋks]. Polska pokusa to „dis”, „zis” albo „fenk ju”. Ćwiczenie: powiedz powoli „s”, a potem wysuń czubek języka między zęby — zrobi się [θ]. Dodaj głos — masz [ð].

Dialog 1 — Nice to meet you, Greg

Samolot Warszawa–Londyn Heathrow, rząd 17. Grzesiek siedzi przy przejściu, obok niego rudowłosa kobieta w szkockim szaliku czyta przewodnik. Beata, Zuzia i Hania siedzą rząd dalej. Grzesiek bierze głęboki wdech.

Wpadka Grześka: Po polsku wiek się „ma”, więc Grzesiek powiedział I have forty-four years. Brytyjczyk zrozumie, ale usłyszy coś w rodzaju „posiadam czterdzieści cztery lata” — jakby lata były w walizce. Po angielsku wiek się jest: I’m forty-four. (dosłownie: jestem czterdzieści cztery). Pełna wersja to I’m forty-four years old, ale w rozmowie wystarczy sama liczba: Hania is nine. How old are you? — I’m sixteen.

Greg, Kate, Matt? Wielu Polaków za granicą przedstawia się angielską wersją imienia, bo „Grzesiek” to dla Brytyjczyka łamaniec językowy. To w porządku, ale nie musisz: Fiona chętnie nauczy się „Grzesiek”. Jeśli wolisz swoje imię, powiedz je wolno i dodaj z uśmiechem: Just call me Greg. albo It’s Grzesiek, but Greg is fine. Na lotnisku i w hotelu i tak liczy się to, co w paszporcie — literowanie poznasz w lekcji 2.

Ciekawostka: Wee to szkockie słowo znaczące „mały, troszkę”: a wee bit (troszeczkę), a wee dog (mały piesek), a wee cup of tea (filiżaneczka herbaty). Usłyszysz je w Szkocji na każdym kroku, a także w Irlandii Północnej. Fiona będzie go używać często — przygotuj się na Edynburg w lekcji 14.

Powitania i pożegnania

Brytyjczycy witają się krótko i często. Hello i Hi pasują zawsze, a Good morning czy Good evening brzmią trochę grzeczniej — usłyszysz je w hotelu, w samolocie i w sklepie. Uwaga: Good night to wyłącznie „dobranoc” na pożegnanie. Wchodząc wieczorem do restauracji, mówisz Good evening.

How are you? to nie wywiad lekarski. Brytyjczyk pyta z grzeczności i nie oczekuje opowieści o kolanie. Odpowiadasz krótko i oddajesz pytanie: Fine, thanks. And you? albo swobodniej Good, thanks. You?. Tak samo działa potoczne You alright? — to po prostu „cześć”. Odpowiedź: Yeah, good, thanks. albo Not bad!

Proszę, dziękuję, przepraszam

Trzy słowa, które w Wielkiej Brytanii otwierają każde drzwi. Brytyjczycy mówią please, thank you i sorry naprawdę często — dużo częściej niż Polacy. Zdanie bez please brzmi tam jak rozkaz.

Jedno polskie „proszę” — trzy angielskie słowa. Prosisz o coś: please (Tea, please). Podajesz coś: here you are (Here you are: my passport). Odpowiadasz na „dziękuję”: you’re welcome albo swobodnie no worries. A gdy nie dosłyszysz i po polsku pytasz „Proszę?”, po angielsku mówisz Sorry? — nigdy Please?.

Dwa „przepraszam”. Excuse me mówisz przed — gdy zaczepiasz obcą osobę, chcesz o coś zapytać albo przejść. Sorry mówisz po — gdy coś się już stało: nadepnąłeś/nadepnęłaś komuś na stopę, pomyliłeś/pomyliłaś Szkotkę z Angielką. Brytyjczycy mówią sorry nawet wtedy, gdy to ktoś wpadł na nich — taki narodowy odruch.

Kraje i narodowości: Where are you from?

Po angielsku kraj i narodowość to dwa różne słowa: Poland to Polska, Polish to polski, Polak, Polka i język polski. Obie formy piszesz wielką literą — także przymiotnik: Polish food, English tea.

Ciekawostka: Wielka Brytania, Anglia, Zjednoczone Królestwo — co jest czym? Wyspa Wielka Brytania (Great Britain) to trzy kraje: Anglia, Szkocja i Walia. Razem z Irlandią Północną tworzą państwo — Zjednoczone Królestwo (the United Kingdom, w skrócie the UK). Dlatego Fiona jest jednocześnie Szkotką i Brytyjką, ale na pewno nie Angielką. Szkoci, Walijczycy i Irlandczycy z Północy nie lubią, gdy nazywa się ich „English” — mów British albo, jeszcze lepiej, Scottish, Welsh. A Irlandia ze stolicą w Dublinie to osobne państwo, w Unii Europejskiej — tam pojedziecie w lekcji 17.

Ciekawostka: Scotch to po angielsku przede wszystkim szkocka whisky. Ludzie są Scottish: a Scottish woman, nie a Scotch woman. Fiona zaśmieje się, ale zapamięta.

Rodzina i podróż

Kim są Twoi towarzysze podróży i dokąd lecicie. Zwróć uwagę na mum — brytyjską „mamę”. Amerykanin napisze mom, ale w Londynie zobaczysz mum na kartkach, kubkach i w kawiarnianych menu.

UK czy USA? Holiday czy vacation? Brytyjczyk jedzie on holiday, Amerykanin on vacation. W Wielkiej Brytanii holiday to i urlop, i wakacje, i wyjazd: We’re on holiday, a two-week holiday. A brytyjska mum to amerykańska mom — usłyszysz obie w serialach, ale w Londynie mów mum.

Gramatyka: be — być (I am, you are, she is)

Najważniejszy czasownik angielskiego to be — „być”. W czasie teraźniejszym ma trzy formy: am, is i are. W mowie prawie zawsze się je skraca — pełne formy brzmią oficjalnie, jak w urzędzie albo w podręczniku.

OsobaPełna formaSkrót — tak się mówiPo polsku
II amI’mja jestem
youyou areyou’rety jesteś
hehe ishe’son jest
sheshe isshe’sona jest
itit isit’sono jest; to jest
wewe arewe’remy jesteśmy
youyou areyou’rewy jesteście; pan, pani, państwo są
theythey arethey’reoni są, one są
Po angielskuPo polsku
I’m from Łódź.Jestem z Łodzi.
You’re English!Jesteś Angielką!
She’s Scottish.Ona jest Szkotką.
He’s a corgi.On jest corgi.
It’s a wee bit complicated.To troszkę skomplikowane.
We’re on holiday.Jesteśmy na wakacjach.
They’re from Poland.Oni są z Polski.

Zaimek jest obowiązkowy. Po polsku „jestem” samo mówi, kto jest. Po angielsku am nie wystarczy — zawsze dodajesz osobę: Am from Poland. → I’m from Poland. Is Scottish. → She’s Scottish. A I (ja) piszesz zawsze wielką literą, nawet w środku zdania.

Narodowość bez a, zawód z a. I’m Polish. She’s Scottish. — bez niczego. Ale: I’m a teacher. He’s a tram driver. — z a przed zawodem. Po polsku tego słówka nie ma, więc Polak je gubi: I’m teacher. Więcej o a i the w lekcji 3.

you — ty, wy, pan, pani

Angielski nie ma osobnych form „pan”, „pani”, „państwo”. You mówisz i do Zuzi, i do celnika, i do całej rodziny. Grzeczność wyrażasz inaczej: słowami please, excuse me, thank you, tonem głosu i formą prośby. Do obcych dorosłych w hotelu czy na lotnisku usłyszysz też sir (proszę pana) i madam (proszę pani): Tea or coffee, sir?

Gramatyka: przedstawiam się — I’m, my name’s, this is

Do przedstawienia się wystarczą Ci gotowe wzory. Wstawiasz tylko swoje imię, kraj i wiek.

Co chcesz powiedziećPo angielsku
Jestem Grzesiek. Mam na imię Grzesiek.I’m Grzesiek. My name’s Grzesiek.
Nazywam się Kaczmarek.My surname is Kaczmarek.
To jest moja żona, Beata.This is my wife, Beata.
To są moje córki.These are my daughters.
Jestem z Polski.I’m from Poland.
Jestem Polakiem. Jestem Polką.I’m Polish.
Mam czterdzieści cztery lata.I’m forty-four.
Jestem motorniczym.I’m a tram driver.

„To jest…” przedstawiając kogoś — zawsze This is…. Wskazując Beatę, Grzesiek mówi This is my wife, a nie She is my wife ani It is my wife. To samo przez telefon: Hi, this is Grzesiek. — „Cześć, tu Grzesiek”.

Kraj i narodowość

KrajNarodowość, przymiotnik, językPrzykład
PolandPolishPolish food
EnglandEnglishEnglish tea
ScotlandScottishFiona is Scottish.
WalesWelshWelsh cakes
IrelandIrishIrish music
BritainBritishBritish trains

he, she czy it?

O ludziach mówisz he (on) i she (ona). O rzeczach i pojęciach — it, także tam, gdzie po polsku jest „on” albo „ona”: the plane (samolot) to it, the flight (lot) to it. O zwierzętach domowych Brytyjczycy mówią zwykle he albo she — dlatego Biszkopt jest he: He’s a corgi.

Ciekawostka: Polish (polski) i polish (pasta do butów, polerować) różnią się nie tylko wielką literą, ale i wymową: Polish [ˈpəʊlɪʃ] ma długie „ou”, a polish [ˈpɒlɪʃ] — krótkie „o”. Stąd znany żart językowy: Polish polish to polska pasta do butów.

Zwroty do kieszeni

Co chcesz powiedzieć / co usłyszyszPo angielsku
Dzień dobry! (rano)Good morning!
Mam na imię Grzesiek.My name’s Grzesiek.
Miło mi cię poznać.Nice to meet you.
Mnie też miło.Nice to meet you too.
Skąd jesteś? Skąd pan jest?Where are you from?
Jestem z Polski.I’m from Poland.
Jestem Polakiem. Jestem Polką.I’m Polish.
Jak się masz?How are you?
Dobrze, dzięki. A ty?Fine, thanks. And you?
To jest moja rodzina.This is my family.
Mam czterdzieści dwa lata.I’m forty-two.
Przepraszam, czy to pana miejsce?Excuse me, is this your seat?
Proszę mówić wolniej.Could you speak more slowly, please?
Mój angielski nie jest zbyt dobry.My English isn’t very good.
Herbatę z mlekiem poproszę.Tea with milk, please.
Herbata czy kawa? (usłyszysz)Tea or coffee?
Cześć, jak tam? (usłyszysz)You alright?
Witamy w Londynie! (usłyszysz)Welcome to London!
Miłego pobytu! (usłyszysz)Enjoy your stay!

Dialog 2 — You alright?

Godzinę później. Samolot właśnie wylądował i powoli kołuje do terminalu. Fiona odwraca się do rzędu za nią, gdzie Beata sprawdza w planie, o której odjeżdża pociąg z lotniska.

Beata mówi poprawnie, Fiona — naturalnie. I am fine, thank you. And how are you? to bezbłędny angielski, tylko brzmi jak list urzędowy. W rozmowie Brytyjczycy skracają (I’m, you’re, it’s) i mówią swobodniej: Good, thanks. You? Nie bój się skrótów — to nie lenistwo, to norma.

Czytanka: Zuzia’s post: Hello from the plane!

Zuzia prowadzi konto podróżnicze — pisze po angielsku, żeby ćwiczyć. Oto jej pierwszy wpis, jeszcze z samolotu. Przeczytaj go, a potem włącz lektora zdanie po zdaniu.

Z praktyki: jak zagadać do Brytyjczyka

  • Krótko i z uśmiechem. W samolocie, w pociągu czy w kolejce wystarczy Hello albo Hi i jedno zdanie. Jeśli rozmówca odpowiada krótko i wraca do książki, to nie obraza — Brytyjczycy cenią prywatność. Jeśli dopytuje, rozmowa się rozkręci.
  • Ręka, nie całusy. Przy pierwszym spotkaniu dorośli podają sobie rękę albo tylko się uśmiechają i mówią Nice to meet you. Całusy w policzek zostaw dla dobrych znajomych.
  • Imiona od razu. Brytyjczycy szybko przechodzą na imiona — Fiona od pierwszej chwili mówi „Greg”. Starszym osobom i w oficjalnych sytuacjach mówisz Mr Kaczmarek, Mrs Hughes (bez kropki po Mr i Mrs w brytyjskiej pisowni), dopóki nie zaproponują: Call me Arthur.
  • Pytania osobiste — ostrożnie. Skąd jesteś i dokąd jedziesz — tak. Ile zarabiasz, ile masz lat (dorosłych się o to nie pyta), na kogo głosujesz — raczej nie. Najbezpieczniejsze tematy: podróż, pogoda, jedzenie, herbata.
  • Nie rozumiesz? Powiedz to. Sorry? z pytającą intonacją, Could you speak more slowly, please? albo Sorry, my English isn’t very good działają zawsze. Większość Brytyjczyków chętnie zwolni i doceni, że próbujesz.

Ciekawostka: W Wielkiej Brytanii „herbata” to zwykle mocna czarna herbata z mlekiem — tak pije ją większość Brytyjczyków w domu, w pracy i w kawiarni. Herbata z cytryną istnieje, ale to rzadkość: o cytrynę trzeba poprosić osobno. O brytyjskiej herbacie (i o tym, kiedy dodać mleko) dowiesz się więcej w lekcji 6, u Deva w kawiarni.

Słownictwo lekcji 1

Ćwiczenia podsumowujące

Podsumowanie

  • Powitania: Hello, Hi, Good morning, Good afternoon, Good evening; pożegnania: Goodbye, Bye, See you, Good night (tylko na dobranoc).
  • be: I’m, you’re, he’s, she’s, it’s, we’re, they’re. Zaimek zawsze obowiązkowy: I’m from Poland.
  • Przedstawianie się: I’m Grzesiek. My name’s Grzesiek. This is my wife, Beata. Wiek z be: I’m forty-four, nigdy „I have… years”.
  • Kraj i narodowość wielką literą: Poland, Polish; Scotland, Scottish; Britain, British. Szkotka to nie Angielka!
  • Proszę, dziękuję, przepraszam: please (prośba), here you are (podajesz), you’re welcome (odpowiedź na dziękuję); excuse me (zaczepiasz), sorry (przepraszasz albo nie dosłyszałeś/nie dosłyszałaś).
  • Usłyszysz: You alright? = cześć, jak tam? Odpowiedź: Yeah, good, thanks.

W następnej lekcji: lądowanie na Heathrow — kontrola paszportowa, odbiór bagażu, liczby do dwudziestu i literowanie nazwiska Kaczmarek po angielsku (to wcale nie takie proste!). Do tego pytania i przeczenia z be.