Zanim zaczniemy: jak brzmi brytyjski angielski
W tym kursie uczysz się angielszczyzny brytyjskiej — takiej, jaką usłyszysz w Londynie, Edynburgu i Dublinie. Każde słowo i zdanie po angielsku możesz kliknąć i posłuchać lektora. Angielska pisownia rzadko mówi, jak czytać, więc przy każdym haśle stoi też wymowa w nawiasach kwadratowych. Na start cztery rzeczy, po których Brytyjczyk od razu słyszy Polaka:
| Co | Na czym polega | Posłuchaj |
|---|---|---|
| brak „r” po samogłosce | W brytyjskim angielskim „r” na końcu słowa i przed spółgłoską milknie, a samogłoska się wydłuża: [kɑː], [ˈwɔːtə]. Polak wymawia wyraźne „r” — i od razu słychać obcy akcent. | car, water, morning |
| th: [θ] i [ð] | Dźwięków, których polski nie ma. Czubek języka lekko między zębami i dmuchasz — bez głosu [θ], z głosem [ð]. Nie „f”, nie „s”, nie „d”. | thanks, this, the |
| ściszone sylaby | Sylaby bez akcentu „zjadają się” do krótkiego, niewyraźnego [ə]. Wymawianie każdej sylaby równo i wyraźnie brzmi obco. | Poland, England, teacher |
| dźwięczna końcówka | Polak ubezdźwięcznia końcówki („chleb” czyta jak „chlep”). Po angielsku „d” na końcu zostaje „d”, a „z” zostaje „z”. | good, please, cheers |
Wymowa: Najczęstsze słowo języka angielskiego to the — i zaczyna się od [ð], tego z głosem. To samo [ð] masz w this [ðɪs], that [ðæt] i they [ðeɪ]. Bez głosu, [θ], wymawiasz thank you [ˈθæŋk juː] i thanks [θæŋks]. Polska pokusa to „dis”, „zis” albo „fenk ju”. Ćwiczenie: powiedz powoli „s”, a potem wysuń czubek języka między zęby — zrobi się [θ]. Dodaj głos — masz [ð].
Dialog 1 — Nice to meet you, Greg
Wpadka Grześka: Po polsku wiek się „ma”, więc Grzesiek powiedział I have forty-four years. Brytyjczyk zrozumie, ale usłyszy coś w rodzaju „posiadam czterdzieści cztery lata” — jakby lata były w walizce. Po angielsku wiek się jest: I’m forty-four. (dosłownie: jestem czterdzieści cztery). Pełna wersja to I’m forty-four years old, ale w rozmowie wystarczy sama liczba: Hania is nine. How old are you? — I’m sixteen.
Greg, Kate, Matt? Wielu Polaków za granicą przedstawia się angielską wersją imienia, bo „Grzesiek” to dla Brytyjczyka łamaniec językowy. To w porządku, ale nie musisz: Fiona chętnie nauczy się „Grzesiek”. Jeśli wolisz swoje imię, powiedz je wolno i dodaj z uśmiechem: Just call me Greg. albo It’s Grzesiek, but Greg is fine. Na lotnisku i w hotelu i tak liczy się to, co w paszporcie — literowanie poznasz w lekcji 2.
Ciekawostka: Wee to szkockie słowo znaczące „mały, troszkę”: a wee bit (troszeczkę), a wee dog (mały piesek), a wee cup of tea (filiżaneczka herbaty). Usłyszysz je w Szkocji na każdym kroku, a także w Irlandii Północnej. Fiona będzie go używać często — przygotuj się na Edynburg w lekcji 14.
Powitania i pożegnania
Brytyjczycy witają się krótko i często. Hello i Hi pasują zawsze, a Good morning czy Good evening brzmią trochę grzeczniej — usłyszysz je w hotelu, w samolocie i w sklepie. Uwaga: Good night to wyłącznie „dobranoc” na pożegnanie. Wchodząc wieczorem do restauracji, mówisz Good evening.
How are you? to nie wywiad lekarski. Brytyjczyk pyta z grzeczności i nie oczekuje opowieści o kolanie. Odpowiadasz krótko i oddajesz pytanie: Fine, thanks. And you? albo swobodniej Good, thanks. You?. Tak samo działa potoczne You alright? — to po prostu „cześć”. Odpowiedź: Yeah, good, thanks. albo Not bad!
Proszę, dziękuję, przepraszam
Trzy słowa, które w Wielkiej Brytanii otwierają każde drzwi. Brytyjczycy mówią please, thank you i sorry naprawdę często — dużo częściej niż Polacy. Zdanie bez please brzmi tam jak rozkaz.
Jedno polskie „proszę” — trzy angielskie słowa. Prosisz o coś: please (Tea, please). Podajesz coś: here you are (Here you are: my passport). Odpowiadasz na „dziękuję”: you’re welcome albo swobodnie no worries. A gdy nie dosłyszysz i po polsku pytasz „Proszę?”, po angielsku mówisz Sorry? — nigdy Please?.
Dwa „przepraszam”. Excuse me mówisz przed — gdy zaczepiasz obcą osobę, chcesz o coś zapytać albo przejść. Sorry mówisz po — gdy coś się już stało: nadepnąłeś/nadepnęłaś komuś na stopę, pomyliłeś/pomyliłaś Szkotkę z Angielką. Brytyjczycy mówią sorry nawet wtedy, gdy to ktoś wpadł na nich — taki narodowy odruch.
Kraje i narodowości: Where are you from?
Po angielsku kraj i narodowość to dwa różne słowa: Poland to Polska, Polish to polski, Polak, Polka i język polski. Obie formy piszesz wielką literą — także przymiotnik: Polish food, English tea.
Ciekawostka: Wielka Brytania, Anglia, Zjednoczone Królestwo — co jest czym? Wyspa Wielka Brytania (Great Britain) to trzy kraje: Anglia, Szkocja i Walia. Razem z Irlandią Północną tworzą państwo — Zjednoczone Królestwo (the United Kingdom, w skrócie the UK). Dlatego Fiona jest jednocześnie Szkotką i Brytyjką, ale na pewno nie Angielką. Szkoci, Walijczycy i Irlandczycy z Północy nie lubią, gdy nazywa się ich „English” — mów British albo, jeszcze lepiej, Scottish, Welsh. A Irlandia ze stolicą w Dublinie to osobne państwo, w Unii Europejskiej — tam pojedziecie w lekcji 17.
Ciekawostka: Scotch to po angielsku przede wszystkim szkocka whisky. Ludzie są Scottish: a Scottish woman, nie a Scotch woman. Fiona zaśmieje się, ale zapamięta.
Rodzina i podróż
Kim są Twoi towarzysze podróży i dokąd lecicie. Zwróć uwagę na mum — brytyjską „mamę”. Amerykanin napisze mom, ale w Londynie zobaczysz mum na kartkach, kubkach i w kawiarnianych menu.
UK czy USA? Holiday czy vacation? Brytyjczyk jedzie on holiday, Amerykanin on vacation. W Wielkiej Brytanii holiday to i urlop, i wakacje, i wyjazd: We’re on holiday, a two-week holiday. A brytyjska mum to amerykańska mom — usłyszysz obie w serialach, ale w Londynie mów mum.
Gramatyka: be — być (I am, you are, she is)
Najważniejszy czasownik angielskiego to be — „być”. W czasie teraźniejszym ma trzy formy: am, is i are. W mowie prawie zawsze się je skraca — pełne formy brzmią oficjalnie, jak w urzędzie albo w podręczniku.
| Osoba | Pełna forma | Skrót — tak się mówi | Po polsku |
|---|---|---|---|
| I | I am | I’m | ja jestem |
| you | you are | you’re | ty jesteś |
| he | he is | he’s | on jest |
| she | she is | she’s | ona jest |
| it | it is | it’s | ono jest; to jest |
| we | we are | we’re | my jesteśmy |
| you | you are | you’re | wy jesteście; pan, pani, państwo są |
| they | they are | they’re | oni są, one są |
| Po angielsku | Po polsku |
|---|---|
| I’m from Łódź. | Jestem z Łodzi. |
| You’re English! | Jesteś Angielką! |
| She’s Scottish. | Ona jest Szkotką. |
| He’s a corgi. | On jest corgi. |
| It’s a wee bit complicated. | To troszkę skomplikowane. |
| We’re on holiday. | Jesteśmy na wakacjach. |
| They’re from Poland. | Oni są z Polski. |
Zaimek jest obowiązkowy. Po polsku „jestem” samo mówi, kto jest. Po angielsku am nie wystarczy — zawsze dodajesz osobę: Am from Poland. → I’m from Poland. Is Scottish. → She’s Scottish. A I (ja) piszesz zawsze wielką literą, nawet w środku zdania.
Narodowość bez a, zawód z a. I’m Polish. She’s Scottish. — bez niczego. Ale: I’m a teacher. He’s a tram driver. — z a przed zawodem. Po polsku tego słówka nie ma, więc Polak je gubi: I’m teacher. Więcej o a i the w lekcji 3.
you — ty, wy, pan, pani
Angielski nie ma osobnych form „pan”, „pani”, „państwo”. You mówisz i do Zuzi, i do celnika, i do całej rodziny. Grzeczność wyrażasz inaczej: słowami please, excuse me, thank you, tonem głosu i formą prośby. Do obcych dorosłych w hotelu czy na lotnisku usłyszysz też sir (proszę pana) i madam (proszę pani): Tea or coffee, sir?
Gramatyka: przedstawiam się — I’m, my name’s, this is
Do przedstawienia się wystarczą Ci gotowe wzory. Wstawiasz tylko swoje imię, kraj i wiek.
| Co chcesz powiedzieć | Po angielsku |
|---|---|
| Jestem Grzesiek. Mam na imię Grzesiek. | I’m Grzesiek. My name’s Grzesiek. |
| Nazywam się Kaczmarek. | My surname is Kaczmarek. |
| To jest moja żona, Beata. | This is my wife, Beata. |
| To są moje córki. | These are my daughters. |
| Jestem z Polski. | I’m from Poland. |
| Jestem Polakiem. Jestem Polką. | I’m Polish. |
| Mam czterdzieści cztery lata. | I’m forty-four. |
| Jestem motorniczym. | I’m a tram driver. |
„To jest…” przedstawiając kogoś — zawsze This is…. Wskazując Beatę, Grzesiek mówi This is my wife, a nie She is my wife ani It is my wife. To samo przez telefon: Hi, this is Grzesiek. — „Cześć, tu Grzesiek”.
Kraj i narodowość
| Kraj | Narodowość, przymiotnik, język | Przykład |
|---|---|---|
| Poland | Polish | Polish food |
| England | English | English tea |
| Scotland | Scottish | Fiona is Scottish. |
| Wales | Welsh | Welsh cakes |
| Ireland | Irish | Irish music |
| Britain | British | British trains |
he, she czy it?
O ludziach mówisz he (on) i she (ona). O rzeczach i pojęciach — it, także tam, gdzie po polsku jest „on” albo „ona”: the plane (samolot) to it, the flight (lot) to it. O zwierzętach domowych Brytyjczycy mówią zwykle he albo she — dlatego Biszkopt jest he: He’s a corgi.
Ciekawostka: Polish (polski) i polish (pasta do butów, polerować) różnią się nie tylko wielką literą, ale i wymową: Polish [ˈpəʊlɪʃ] ma długie „ou”, a polish [ˈpɒlɪʃ] — krótkie „o”. Stąd znany żart językowy: Polish polish to polska pasta do butów.
Zwroty do kieszeni
| Co chcesz powiedzieć / co usłyszysz | Po angielsku |
|---|---|
| Dzień dobry! (rano) | Good morning! |
| Mam na imię Grzesiek. | My name’s Grzesiek. |
| Miło mi cię poznać. | Nice to meet you. |
| Mnie też miło. | Nice to meet you too. |
| Skąd jesteś? Skąd pan jest? | Where are you from? |
| Jestem z Polski. | I’m from Poland. |
| Jestem Polakiem. Jestem Polką. | I’m Polish. |
| Jak się masz? | How are you? |
| Dobrze, dzięki. A ty? | Fine, thanks. And you? |
| To jest moja rodzina. | This is my family. |
| Mam czterdzieści dwa lata. | I’m forty-two. |
| Przepraszam, czy to pana miejsce? | Excuse me, is this your seat? |
| Proszę mówić wolniej. | Could you speak more slowly, please? |
| Mój angielski nie jest zbyt dobry. | My English isn’t very good. |
| Herbatę z mlekiem poproszę. | Tea with milk, please. |
| Herbata czy kawa? (usłyszysz) | Tea or coffee? |
| Cześć, jak tam? (usłyszysz) | You alright? |
| Witamy w Londynie! (usłyszysz) | Welcome to London! |
| Miłego pobytu! (usłyszysz) | Enjoy your stay! |
Dialog 2 — You alright?
Beata mówi poprawnie, Fiona — naturalnie. I am fine, thank you. And how are you? to bezbłędny angielski, tylko brzmi jak list urzędowy. W rozmowie Brytyjczycy skracają (I’m, you’re, it’s) i mówią swobodniej: Good, thanks. You? Nie bój się skrótów — to nie lenistwo, to norma.
Czytanka: Zuzia’s post: Hello from the plane!
Zuzia prowadzi konto podróżnicze — pisze po angielsku, żeby ćwiczyć. Oto jej pierwszy wpis, jeszcze z samolotu. Przeczytaj go, a potem włącz lektora zdanie po zdaniu.
Z praktyki: jak zagadać do Brytyjczyka
- Krótko i z uśmiechem. W samolocie, w pociągu czy w kolejce wystarczy Hello albo Hi i jedno zdanie. Jeśli rozmówca odpowiada krótko i wraca do książki, to nie obraza — Brytyjczycy cenią prywatność. Jeśli dopytuje, rozmowa się rozkręci.
- Ręka, nie całusy. Przy pierwszym spotkaniu dorośli podają sobie rękę albo tylko się uśmiechają i mówią Nice to meet you. Całusy w policzek zostaw dla dobrych znajomych.
- Imiona od razu. Brytyjczycy szybko przechodzą na imiona — Fiona od pierwszej chwili mówi „Greg”. Starszym osobom i w oficjalnych sytuacjach mówisz Mr Kaczmarek, Mrs Hughes (bez kropki po Mr i Mrs w brytyjskiej pisowni), dopóki nie zaproponują: Call me Arthur.
- Pytania osobiste — ostrożnie. Skąd jesteś i dokąd jedziesz — tak. Ile zarabiasz, ile masz lat (dorosłych się o to nie pyta), na kogo głosujesz — raczej nie. Najbezpieczniejsze tematy: podróż, pogoda, jedzenie, herbata.
- Nie rozumiesz? Powiedz to. Sorry? z pytającą intonacją, Could you speak more slowly, please? albo Sorry, my English isn’t very good działają zawsze. Większość Brytyjczyków chętnie zwolni i doceni, że próbujesz.
Ciekawostka: W Wielkiej Brytanii „herbata” to zwykle mocna czarna herbata z mlekiem — tak pije ją większość Brytyjczyków w domu, w pracy i w kawiarni. Herbata z cytryną istnieje, ale to rzadkość: o cytrynę trzeba poprosić osobno. O brytyjskiej herbacie (i o tym, kiedy dodać mleko) dowiesz się więcej w lekcji 6, u Deva w kawiarni.
Słownictwo lekcji 1
Ćwiczenia podsumowujące
Podsumowanie
- Powitania: Hello, Hi, Good morning, Good afternoon, Good evening; pożegnania: Goodbye, Bye, See you, Good night (tylko na dobranoc).
- be: I’m, you’re, he’s, she’s, it’s, we’re, they’re. Zaimek zawsze obowiązkowy: I’m from Poland.
- Przedstawianie się: I’m Grzesiek. My name’s Grzesiek. This is my wife, Beata. Wiek z be: I’m forty-four, nigdy „I have… years”.
- Kraj i narodowość wielką literą: Poland, Polish; Scotland, Scottish; Britain, British. Szkotka to nie Angielka!
- Proszę, dziękuję, przepraszam: please (prośba), here you are (podajesz), you’re welcome (odpowiedź na dziękuję); excuse me (zaczepiasz), sorry (przepraszasz albo nie dosłyszałeś/nie dosłyszałaś).
- Usłyszysz: You alright? = cześć, jak tam? Odpowiedź: Yeah, good, thanks.
W następnej lekcji: lądowanie na Heathrow — kontrola paszportowa, odbiór bagażu, liczby do dwudziestu i literowanie nazwiska Kaczmarek po angielsku (to wcale nie takie proste!). Do tego pytania i przeczenia z be.